Van de commune naar confederatie: de politiek van vrouwenbevrijding

Waarom kan democratisch confederalisme niet worden opgebouwd zonder “vrouwenbevrijding” te zeggen?

Samenvatting
Dit artikel benadert democratisch confederalisme niet alleen als bestuursmodel, maar als een paradigma van maatschappelijke heropbouw binnen het perspectief van democratische moderniteit. In dit paradigma is vrouwenbevrijding, voorbij het niveau van “representatie”, een constitutieve voorwaarde voor de zelfbestuurscapaciteit van de samenleving. Zelforganisatie van vrouwen fungeert als een maatschappelijke verzekering tegen mechanismen van passivering. Democratische autonomie wordt besproken als het opnieuw opbouwen van een relationeel systeem (individu–samenleving, samenleving–natuur, vrouw–man), terwijl democratische politiek wordt geconceptualiseerd als het besturen van het dagelijks leven en niet als iets dat tot verkiezingen beperkt is. De conclusie benadrukt dat zonder vrouwenbevrijding praktijken van confederalisme/commune/autonomie het risico lopen hiërarchie opnieuw te produceren.

Trefwoorden
Democratisch confederalisme; commune; democratische autonomie; zelforganisatie van vrouwen; democratische politiek; civil society; maatschappelijke zelfverdediging; vrij gelijkwaardig partnerleven.

1. Inleiding

Democratisch confederalisme biedt een samenleving-gecentreerd perspectief op zelfbestuur tegenover een staatsgecentreerde opvatting van politiek. In deze benadering is de samenleving geen object dat bestuurd wordt, maar een subject dat zichzelf bestuurt. Vrouwenbevrijding staat centraal in deze subjectwording, omdat patriarchaat een van de oudste en meest blijvende hiërarchievormen is die het zelfbestuursvermogen van de samenleving verzwakt.

2. Conceptueel kader: zelfbestuur, commune en confederaal netwerk

Het confederale model berust op lokale eenheden (communes/vergaderingen) die via horizontale banden samenkomen, besluiten vanuit het lokale niveau produceren en de meervoudige identiteiten van de samenleving representeren. Binnen dit kader speelt zelforganisatie van vrouwen een constitutieve rol om twee redenen:

(i) zij produceert maatschappelijke weerstand tegen passiveringsmechanismen,

(ii) zij laat zien dat institutionele verandering onvoldoende is zonder transformatie van het relationele systeem.

3. Discussie

3.1 Vrouwenorganisatie: de verzekering van de samenleving

Een samenleving die op de staat leunt, raakt gepassiveerd; passivering vergroot geweld en uitbuiting. Omdat vrouwen het eerste doelwit van die passivering zijn, is zelforganisatie van vrouwen niet alleen een kwestie van “representatie”, maar de verzekering van het vermogen van de samenleving om zichzelf te besturen.

3.2 Democratische autonomie: het relationele systeem opnieuw opbouwen

Autonomie is niet alleen een administratieve regeling; het is het opnieuw opbouwen van relaties tussen individu en samenleving, samenleving en natuur, en vrouwen en mannen. Autonomiepraktijken die worden opgebouwd zonder de mannelijke dominantie in mentaliteit en relaties te transformeren, kunnen oude overheersing in nieuwe vormen reproduceren.

3.3 Democratische politiek en civil society: het besturen van het leven

Politiek is, voorbij verkiezingen, het besturen van het dagelijks leven op terreinen zoals onderwijs, cultuur, economie, rechtvaardigheid en veiligheid. Dat vrouwen in deze domeinen subject worden, betekent dat politiek ophoudt “mannenwerk” te zijn. Democratische politiek en civil society moeten vrouwenorganisatie niet als “secundair” zien, maar als capaciteit voor maatschappelijke heropbouw.

4. Conclusie

Elk democratisch samenlevingproject dat vrouwenbevrijding niet centraal stelt, loopt het risico terug te vallen in een vorm van hiërarchie. Daarom krijgen confederalisme, commune en autonomie pas constitutieve betekenis samen met vrouwenbevrijding en de ethiek van vrij gelijkwaardig partnerleven.

Azad Badiki – redactie van kurdbe.com

06.03.2026